ΠΡΩΤΟΜΑΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

        Κάποιοι, τέτοιες ημέρες, συνεχίζουνε αλόγιστα τις μάταιες συζητήσεις για τον αν η Πρωτομαγιά είναι “αργία ή απεργία”.  Εμείς, από αυτό το blog, αφήνοντας τις όποιες – αλλά καθόλου αμελητέες – πολιτικές προεκτάσεις και συμβολισμούς της ημέρας, θα κάνουμε μία αναδρομή στο πολύ μακρινό παρελθόν για να ανακαλύψουμε μαζί τις ρίζες αυτής της γιορτής που υποδέχεται τον Μάη, τον μήνα που η φύση βρίσκεται στα καλύτερά της.

       Η πρώτη ημέρα του Μαϊου λοιπόν, είναι ημέρα εορτασμού της άνοιξης για πολλές χώρες του βόρειου ημισφαιρίου. Ο εορτασμός της έχει τις ρίζες του στις παγανιστικές εορτές του παρελθόντος, με πολλά από τα αρχαία έθιμα να επιβιώνουν μέχρι και σήμερα. Η σημασία της ημέρας της Πρωτομαγιάς για τους αρχαίους λαούς οφείλεται στο γεγονός πως ημερολογιακά (για το βόρειο ημισφαίριο) η πρώτη ημέρα του Μαΐου βρίσκεται ανάμεσα στην εαρινή ισημερία και το θερινό ηλιοστάσιο. Τοποθετείται δηλαδή στην αρχή της άνοιξης. Όμως για πολλές προ-χριστιανικές παγανιστικές κοινωνίες της Ευρώπης η Πρωτομαγιά εορτάζονταν ως η πρώτη ημέρα του καλοκαιριού. Έτσι το Θερινό Ηλιοστάσιο στις 21 Ιουνίου συνέπιπτε με τη μέση του καλοκαιριού. Με την επικράτηση του Χριστιανισμού, πολλά πράγματα και σύμβολα αλλιώθηκαν, όμως τίποτε δεν στάθηκε ικανό να ακυρώσει τον εορτασμό της. ‘Ετσι με κάποιο τρόπο – όπως συμβαίνει σε ανάλογες περιπτώσεις – πολλά στοιχεία της “προσαρμόστηκαν” στη νέα θρησκεία.  Στις μέρες μας ολοένα και περισσότεροι ερευνητές, μελετώντας ιστορικές πηγές, αποκαλύπτουν καινούρια ευρήματα για την αρχαία αυτή γιορτή και έθιμα που εντοπίζονται από τα βάθη των αρχαίων χρόνων, σε πολλές περιοχές του βόρειου ημισφαιρίου.

ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

       Ο Μάιος, γνωστός στους διάφορους πολιτισμούς με διαφορετικά ονόματα, ονομάστηκε έτσι από τη ρωμαϊκή θεότητα “Maja” (Μάγια), της οποίας το όνομα προήλθε με τη σειρά του από την ελληνική λέξη “Μαία”, τροφός και μητέρα. Η Μάγια ταυτίστηκε και με την, Ατλαντίδα νύμφη, Μαία, μητέρα του Ερμή στον οποίο και αφιερώθηκε ο μήνας. Σύμφωνα με τον τρόπο διαίρεσης του χρόνου των αρχαίων Ελλήνων, ο Μάιος αντιστοιχούσε σε μέρος των μηνών Μουνιχιώνα και του Θαργηλιώνα, με τον τελευταίο να σημαίνει το μήνα που ο ήλιος καίει, θερμαίνει τη γη.

      Η Πρωτομαγιά  έχει τις ρίζες της στην αρχαιότητα, τότε που οι εκδηλώσεις που γίνονταν είτε για τη Θεά Δήμητρα, είτε για τον Διόνυσο, είχαν σκοπό να γιορτάσει ο κόσμος τη γονιμότητα των αγρών, την καρποφορία της γης, την άνθιση της φύσης, το οριστικό τέλος του χειμώνα και τον ερχομό του καλοκαιριού.

     Η φυσιογνωμία του Μαΐου στη λαϊκή αντίληψη είναι δίσημη: Συνυπάρχει σ’ αυτήν το καλό και το κακό, η αναγέννηση και ο θάνατος. Όλες αυτές οι ιδιότητες συγκλίνουν και συγκεντρώνονται στην πρώτη του μέρα, την Πρωτομαγιά. Ο εθιμικός εορτασμός της ως της τελικής νίκης του καλοκαιριού κατά του χειμώνα και της κατίσχυσης της ζωής επί του θανάτου έχει μακρότατη παράδοση με ρίζες που ανάγονται σε προχριστιανικές αγροτικές λατρευτικές τελετές που αποσκοπούσαν στη γονιμότητα των αγρών και, κατ επέκταση, και των ζώων και των ανθρώπων.

Daemonia Nymphe - Nature's Metamorphosis

      Οι αρχαίοι Έλληνες, ως φλογεροί φυσιολάτρες, γιόρταζαν την άνθιση των λουλουδιών και τον ερχομό της άνοιξης. Aπό τα αρχαιότερα χρόνια του πολιτισμού τους, που έφθασε στην Eλλάδα από τη Θράκη το ‘ρόδο’(τριαντάφυλλο) μαζί με τις Oρφικές διδασκαλίες, το άνθος αυτό έγινε σύμβολο και υμνήθηκε ως η νύμφη των ανθέων. Ο Aνακρέων ύμνησε έτσι το άνθος αυτό του Mαγιού:

“Pόδον, άνθος των ερώτων
αναμίξωμεν τω Bάκχω
ρόδον, ωραίον άνθος
ενθέντες τοις κροτάφοις
ευθυμήσωμεν εν τούτοις”

      Η γιορτή, όμως, της άνοιξης, η αρχαία Πρωτομαγιά, πήρε σιγά-σιγά κι επίσημη μορφή. Από τις παλαιότερες γιορτές, δημιουργήθηκαν τα Ανθεστήρια, η γιορτή των λουλουδιών. Αυτή ήταν η πρώτη επίσημη γιορτή ανθέων των Ελλήνων. Ιδρύθηκε πρώτα στην Αθήνα, όπου με μεγαλοπρέπεια βάδιζαν προς τα ιερά πομπές με κανηφόρες, που έφερναν άνθη. Έπειτα τα Ανθεστήρια διαδόθηκαν και σ’ άλλες πόλεις της Ελλάδος και πήραν πανελλήνια μορφή.

      Στα Ανθεστήρια της Ελλάδας “ανασταινόταν” ο σκοτωμένος Ευάνθης: θεός, επίθετο του Διόνυσου, που από το χυμένο αίμα του φύτρωσε, σύμφωνα με το μύθο, η άμπελος. Δρώμενο της Πρωτομαγιάς στην Ελλάδα, που κράτησε μέχρι τα νεότερα χρόνια, ήταν η “Ανάσταση του Μαγιόπουλου”: Ένας έφηβος μιμούνταν στα ξέφωτα του δάσους τον πεθαμένο, τάχα, Διόνυσο. Κοπέλες τον στόλιζαν με άνθη και του τραγουδούσαν τον “κομμό”, το θρήνο και τον οδυρμό, μέχρι που εκείνος να ‘αναστηθεί’ και μαζί με αυτόν όλη η φύση.

Daemonia Nymphe –  The Orphic Hymn to Dionysos 

       Όλες αυτές εκδηλώσεις της Πρωτομαγιάς, που γίνονταν συνήθως είτε για τη Θεά Δήμητρα, είτε για τον Διόνυσο, είχαν σκοπό να γιορτάσει ο κόσμος τη γονιμότητα των αγρών, την καρποφορία της γης, την άνθιση της φύσης, το οριστικό τέλος του χειμώνα και τον ερχομό του καλοκαιριού.

       Όταν η ειδωλολατρία προσωποποίησε τις ιδιότητες της Φύσης και τις προσκύνησε σαν συγκεκριμένους θεούς, τότε τις αρχικές εκείνες γιορτές της άνοιξης μοιράστηκαν μεταξύ τους η Ίσιδα,  ο Απόλλωνας και  η Χλωρίδα / Χλώρις (Flora). Και έτσι λοιπόν αντί για την αρχική και ενστικτώδη εκείνη χαρά των ανθρώπων από τη θέα της ζωής που ξαναγεννιέται στη φύση, γιόρταζαν οι δικοί μας πρόγονοι , από υποχρέωση πια, γιορτές, σαν τα Ανθεσφόρια περίπου, τα Ηροσάνθεια, τα Χλόεια, τα Θαλήσια και τέλος τα περίφημα Διονύσια, για των οποίων την εξύμνηση συναγωνίζονται οι μεγαλύτεροι λυρικοί ποιητές της Ελλάδας.

Υπάρχει φυσικά και η θεωρία, σχετικά με την έναρξη του συγκεκριμένου εορτασμού, που ανάγεται σε ακόμη παλαιότερα χρόνια. Οι αρχαίοι Έλληνες διοργάνωναν κάθε χρόνο, μια ανοιξιάτικη γιορτή για την Ρέα, ​​την θηλυκή Τιτάνα που θεωρήθηκε η μητέρα των πρώτων Θεών, συμπεριλαμβανομένων αρκετών Ολυμπιονικών και έτσι ήταν η Μεγάλη Μητέρα που ονομάστηκε και “Βασίλισσα του Ουρανού”. 

ΣΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ

Prydwyn - Attis & Cybele

       Όταν οι Ρωμαίοι κατάκτησαν την Ελλάδα, η γιορτή της Πρωτομαγιάς, δεν έπαψε να υπάρχει αλλά εμπλουτίστηκε, γιατί και οι δύο λαοί πίστευαν ότι τα λουλούδια αντιπροσωπεύουν την ομορφιά των θεών και φέρνουν δύναμη, δόξα, ευτυχία και υγεία. Η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είναι σημαντική εδώ, επειδή ανέλαβε την μεταλαμπάδευση της εορτής σε ένα μεγάλο μέρος της Ευρώπης και των Βρετανικών Νησιών. Η μυθολογία, οι σχετικές τελετουργίες και γιορτές εξαπλώθηκαν εκεί και εξομοιώθηκαν με την τοπική θρησκεία, τη μυθολογία, τις αργίες και τα έθιμα. Ένα από τους κεντρικούς μύθους εδώ είναι σχετικός με την μικρασιατική φρυγική θεότητα  Κυβέλη (Cybele). Η Κυβέλη και ο γιος-εραστής της, o Άττις, βρισκόταν στο επίκεντρο της Ρωμαϊκής γιορτής “Χιλάρια” (από την ελληνική Ιλάρια / hilaria -χαρά). Λάμβανε χώρα μεταξύ της εαρινής ισημερίας και της 1ης Απριλίου. Στη γιορτή αυτή, ένα πεύκο (αυτό του Άττι) κοβόταν και απογυμνωνόταν από τα κλαδιά του, και το τύλιγαν με λινό ύφασμα, σαν μούμια και διακοσμημένο με βιολέτες (λουλούδι της Κυβέλης). Στη συνέχεια μεταφέρονταν στο ναό της Θεάς,  σε φορτάμαξες, κάτι που παρέπεμπε σε κηδεία, καθώς ο Άττις ήταν "νεκρός" μέσα στο δέντρο. Ακολουθούσαν μέρες φρενήρους θλίψης και πένθους, γνωστών ως “ημερών του αίματος” (λόγω των αυτό-μαστιγωμάτων). Στη συνέχεια, την ημέρα της Πρωτομαγιάς, ο Άττις ‘ανασταινόταν’, έβγαινε από το δέντρο, επανασυνδέονταν με την Κυβέλη, συμβολίζοντας έτσι την άνοιξη. Στη συνέχεια, δίπλα στον ναό της Κυβέλης, οι άνθρωποι γιόρταζαν, γύρω από το δέντρο.

Oyneng Yar - Faun

        Μια δεύτερη εκδοχή, για την προέλευση της εορτής στην αρχαία Ρώμη, αφορούσε την Flora (από το ελληνικό ‘Chloris’ / χλωρίδα), θεά των λουλουδιών και της άνοιξης. Όπως μας πληροφορεί ο Οβίδιος, σύμφωνα με την μυθολογία, αυτή ήταν αρχικά μια όμορφη νύμφη στα Ηλύσια Πεδία, προσφέροντας τις υπηρεσίες και σερβίροντας τους εκεί τυχερούς νεκρούς. Εκεί γνωρίζει τον Ζέφυρο, θεό του Δυτικού ανέμου, ο οποίος ταυτίζεται με τις ανοιξιάτικες βροχές και την ακόλουθη ανάπτυξη των λουλουδιών. Θα παντρευτούν και θα αποκτήσουν ένα γιο, τον Καρπό (“καρπός”, που σημαίνει “φρούτο” ή “σοδειά”). Ως γαμήλιο δώρο, ο Ζέφυρος γεμίζει τα χωράφια της Flora / Χλώρης με λουλούδια, τα οποία εξαπλώνονται – μέσω των σπόρων τους – σε όλη τη Γη, γεμίζοντάς την με χρώμα, ενώ μέχρι τότε ήταν μονόχρωμη. Έτσι την κάνει επίσημα Θεά της Άνοιξης. Στα τέλη του 3ου αιώνα π.Χ. ιδρύθηκε στην αρχαία Ρώμη ένα φεστιβάλ προς τιμήν της Θεάς, που διαρκούσε από τις 28 Απριλίου έως τις 2 Μαΐου. Περιλάμβανε θεατρικές παραστάσεις, θυσίες καθώς και μια μεγάλη πομπή περιφοράς ενός αγάλματος της Θεάς, γύρω από το Circus Maximus. Εκεί γινόταν απελευθέρωση λαγών και τράγων, όπως επίσης και μοίρασμα μεγάλων ποσοτήτων φασολιών, βίκων και λούπινων (όλα σύμβολα γονιμότητας) στο παρευρισκόμενο πλήθος. Οι καλεσμένοι φορούσαν πολύχρωμα ρούχα που συμβόλιζαν τα λουλούδια και την άνοιξη. Για την Flora γινόταν επίσης, προς τιμήν της, μια μεγάλη γιορτή τριαντάφυλλου, στις 23 Μαΐου.

Ο μύθος της Flora είναι κομψά απεικονισμένος στη διάσημο πίνακα ζωγραφικής “Primavera” του Botticelli. Σε μια άκρη απεικονίζεται ο Ζέφυρος και στα αριστερά του είναι η Primavera (Flora), στην οποία η νύμφη Χλώρη είχε μεταμορφωθεί μετά το γάμο της. Εμφανίζεται με ένα πολύχρωμο ‘ανθισμένο’ φόρεμα, σκορπώντας λουλούδια πάνω στο έδαφος. Ένα φόρεμα με βάση εκείνο της Αφροδίτης, όταν αυτή ξεπρόβαλε από τη θάλασσα, ντυμένη στα χρώματα των λουλουδιών της άνοιξης.

ΣΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΚΑΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΑ

      Στα βυζαντινά χρόνια, στην Κωνσταντινούπολη, πραγματοποιούνταν ειδική τελετή στο Στάδιο της πόλης, με την παρουσία του αυτοκράτορα, στη διάρκεια της οποίας ο λαός υποδεχόταν με ύμνους τον ερχομό της άνοιξης. Oι χρονογράφοι και οι ιστορικοί, που ασχολήθηκαν με την ιστορία της Eπτανήσου, διέσωσαν την περιγραφή των εθίμων της Πρωτομαγιάς από την μεσαιωνική Κέρκυρα όπου ήταν αληθινή τελετουργία! Το νησί από το 1272 ως το 1386 έμεινε κάτω από την κυριαρχία των Aνδεγαυών, Γάλλων αρχόντων της Nεάπολης. Το νησί χωρίστηκε σε μερίδια (τιμάρια) και τα μοιράστηκαν οι Iταλοί και Γάλλοι πολεμικοί αρχηγοί, που βοήθησαν τους Aνδεγαυούς στην κατάκτηση του νησιού. Ένα από τα τιμάρια αυτά ήταν και των “Aτσιγγάνων”, γιατί όλοι οι Aτσίγγανοι, που ήταν τότε στην Kέρκυρα ήταν δούλοι της γης σ αυτό το τιμάριο. 

       O Bαρώνος, που ήταν εξουσιαστής του τιμαρίου είχε το δικαίωμα να φυλακίζει, να εξορίζει και να βασανίζει τους δούλους του Aτσιγγάνους. Oι Aτσίγγανοι, λοιπόν, κάθε πρώτη του Mάη έμπαιναν στην πόλη της Kέρκυρας όλοι μαζί. Mπροστά πήγαινε η σημαία με τα σήματα ευγενείας του Bαρώνου και ακολουθούσαν μουσικά όργανα, φλογέρες και τύμπανα. Έφερναν μαζί τους από την εξοχή κι ένα κορμό κυπαρισσιού, στολισμένο με πολύχρωμα λουλούδια, κορδέλες, μεταξωτά μαντήλια, μπαμπάκι σε τούφες, κόκκινα αυγά του Πάσχα, κουκουνάρες, περιστέρια και όρνιθες ζωντανές, φρούτα χρυσωμένα και κάθε τι που βγαίνει την άνοιξη. M' αυτόν τον μεγαλόπρεπο “Mάη” πήγαιναν έξω από το μέγαρο του Bαρώνου και τον εγκωμίαζαν με στίχους. Την επόμενη της Πρωτομαγιάς ο Bαρώνος επιθεωρούσε τους δούλους του κι εισέπραττε από τον καθένα τους τον τιμαριωτικό φόρο: 17 άσπρα περιστέρια και 2 όρνιθες για κάθε παντρεμένο και 1 χρυσό φλουρί για τον σημαιοφόρο. Έθιμα πρωτομαγιάτικα που μερικά από αυτά εξακολουθούν να υφίστανται ακόμη (σε πιο απλοϊκή μορφή φυσικά) και στη σημερινή Kέρκυρα.

        Με το πέρασμα των αιώνων, η αρχική έννοια της Πρωτομαγιάς αλλοιώθηκε και επιβίωσαν έθιμα ως απλές λαϊκές γιορτές (περιφορά δέντρων, πράσινων κλαδιών ή στεφάνων με λουλούδια, ανακήρυξη του βασιλιά ή της βασίλισσας του Μάη, χορός γύρω από ένα δέντρο ή ένα στολισμένο κοντάρι-γαϊτανάκι). Σε πολλές περιοχές της προχριστιανικής Ευρώπης, οι άνθρωποι είχαν διάφορες γιορτές με βάση τις ισημερίες και τις διάφορες γωνίες πρόσπτωσης των ηλιακών ακτίνων στη γη. Τέτοιες ήταν π.χ. τα λεγόμενα Candlemas, τα Lammas και το Halloween. Αν όμως το Halloween, για παράδειγμα, ήταν μια γιορτή για τον θάνατο, τον άλλο κόσμο και τους τάφους,  η Πρωτομαγιά, διαμετρικά αντίθετη στον κύκλο του έτους, ήταν πάντα μια γιορτή για την ζωή, τον έρωτα, την ανθοφορία (άρα και τη γονιμότητα, την σύλληψη), της εξοχής.

Huron 'Beltane' Fire Dance - Loreena McKennitt

        Στην προ-χριστιανική βόρεια Ευρώπη γιόρταζαν την Πρωτομαγιά με μεγάλες γιορτές όπως το κέλτικο Μπελτέιν (Beltane) και την εωσφορική γιορτή της ‘Νύχτας του Walpurgis’, στην κεντρική και βόρεια Ευρώπη, κυρίως στη Γερμανία. Εκεί μάλιστα, την Παραμονή της Πρωτομαγιάς (30 Απριλίου), που ονομαζόταν και “Hexennacht” / Witches Night – και δραματοποιήθηκε από τον Goethe στο έργο του ‘Faust’ – λέγεται  ότι συγκεντρώνονταν μάγισσες στην κορυφή Brocken ενός βουνού.  Μετά την έλευση του Χριστιανισμού στην περιοχή, επικράτησε η άποψη ότι οι μάγισσες έκαναν συναντήσεις με τον Διάβολο.

Το όνομα Walpurgis, που περιγράφει στην πραγματικότητα την Εύα, το πήρε από την Αγία Walpurga (περίπου 710-778 μ.Χ.), η οποία λέγεται ότι έφερε τον Χριστιανισμό στη Γερμανία τον 8ο αιώνα. Όμως σε πολλές περιοχές της γερμανικής υπαίθρου ο ερχομός του Μαΐου συνοδεύεται, μέχρι και σήμερα, από παγανιστικές γιορτές. Σε κάποια χωριά, τη νύχτα πριν από την Πρωτομαγιά, οι κάτοικοι ανάβουν φωτιές και πετούν μέσα μια μάγισσα φτιαγμένη από άχυρα για να εξαγνίσουν τα κακά πνεύματα. Το Μπελτέιν γιορταζόταν στην Ιρλανδία, τη Σκωτία και τη Νήσο Μαν, ενώ παρόμοιες γιορτές γίνονταν στην Ουαλία, τη Βρετάνη και την Κορνουάλη. Η λέξη “Μπελτέιν” προέρχεται από την ιρλανδική λέξη «Bealtaine» (ιρλαν. Beltene, “ζωηρή φωτιά”). Πιθανότατα υπάρχει σχέση με τον γαλατικό θεό Belenos (“λαμπερός”). Πηγές του 10ου αιώνα αναφέρουν ότι οι δρυΐδες άναβαν μικρές φωτιές στις κορυφές των λόφων και οδηγούσαν τα κοπάδια του χωριού προς τα εκεί, προκειμένου να εξαγνιστούν από τη φωτιά, ενώ οι άνθρωποι πηδούσαν ενθουσιασμένοι πάνω από τις φωτιές. Η μέρα γιορτάζεται ακόμα σε μερικές περιοχές, όπως στο Εδιμβούργο της Σκωτίας, όπου διοργανώνεται το ομώνυμο φεστιβάλ.

Στην Ιρλανδία, το έθιμο αυτό επιζεί μόνο στην επαρχία Λίμερικ. Ένα άλλο έθιμο που επέζησε ακόμη και μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα στην Ιρλανδία, ήταν το κρέμασμα ενός κλαδιού στις πόρτες και τα παράθυρα των σπιτιών, το οποίο συνήθως ήταν κλαδί από φλαμουριά ή κράταιγο. Με τον εκχριστιανισμό της Ευρώπης, οι περισσότερες από τις γιορτές αυτές είτε απαγορεύτηκαν είτε μεταμορφώθηκαν, απορροφήθηκαν και μετονομάστηκαν προκειμένου να αποκτήσουν χριστιανικό χαρακτήρα και να κερδίσουν οπαδούς (όσους είχαν απομείνει στην παλιά θρησκεία).

Walpurgisnacht - Faun

         Οι διάφορες τελετουργίες που αφορούσαν τον εορτασμό της Πρωτομαγιάς εκείνης της εποχής (γνωστές και ως "Maying", στην Αγγλία) άρχιζαν με μια μεγαλειώδη φωτιά, την παραμονή. Κατόπιν, εκείνο το βράδυ νεαρά κορίτσια  κι αγόρια θα αποσύρονταν στο δάσος. Εκτός από το σεξ, θα συγκέντρωναν λουλούδια πλεγμένα σε γιρλάντες (κυρίως βιολέτες και μαργαρίτες), κλαδιά φρέσκου μοσχοκάρυδου ή βατόμουρου και ένα κορμό δέντρου, ο οποίος θα αποτελούσε τη βάση για το γαϊτανάκι (Maypole) που θα το έφερναν στο χωριό/πόλη για να ανεγερθεί την επόμενη μέρα στην κεντρική πλατεία. Ο κορμός του δέντρου απογυμνώθηκε από τα κλαδιά του, αν και σε κάποια μέρη τα κλαδιά και τα φύλλα στο φλοιό έμειναν άθικτα, υπενθυμίζοντας ότι δεν ασχολούνταν μόνο με μια ζωή αναπαράστασης αλλά με κάτι ιερό που έχει ένα θεϊκό δέντρο ή βλάστηση) πίσω από αυτό. Αργότερα υπονοήθηκε ότι τα αγκάθια αντιπροσωπεύουν τα βάσανα (Το αγκάθινο στεφάνι του Χριστού) και επομένως η κάλυψή τους με λουλούδια αντιπροσωπεύει το τέλος των δεινών του χειμώνα.) Προς τι όμως η τελετουργία με το δέντρο; Ας θυμηθούμε εδώ ορισμένες μυθολογικές πτυχές των δέντρων: Τα δέντρα είναι τα ψηλότερα και πιο σεβαστά ζωντανά πράγματα στη γη. Η ζωή τους εκτείνεται σε πολλές ανθρώπινες γενιές και έτσι αντιπροσωπεύουν τη μακροζωία. Είναι πράσινα και είτε παραμένουν έτσι όλο το χρόνο (evergreens) είτε αναπτύσσουν νέο φύλλωμα κάθε άνοιξη. Συνεπώς, αντιπροσωπεύουν τη ζωή, τη διατήρησή της και την ανανέωσή της. Και δεδομένου ότι η ζωή ήταν θεϊκή, τα δένδρα συνδέονταν με μία ή άλλη θεότητα (αρσενικό ή θηλυκό) ή πνεύμα δέντρου / βλάστησης. Είναι σημαντικό ότι τα δέντρα δεν υπάρχουν μόνο στη σφαίρα της γης, αλλά αναπτύσσονται οι ρίζες τους στη γη, προς το εσωτερικό του εδάφους, το θεϊκό βασίλειο του κάτω κόσμου. Από την άλλη πλευρά αναπτύσσουν τα κλαδιά τους προς τα πάνω, προς τον ουρανό. Τα δέντρα χρησιμεύουν έτσι ως μέσο πρόσβασης στον Θεό, τόσο στον ουρανό όσο και στον κάτω κόσμο. Και στις δύο περιπτώσεις είναι αγωγοί για το θεϊκό.

Queen of the May - Inkubus Sukkubus (1994)

      Αφού έφερναν λοιπόν το Μαγιό-δεντρο, το  ζωγράφιζαν ή το χάραζαν με σπείρες ή οριζόντιους δακτυλίους και το διακοσμούσαν με λουλούδια, γιρλάντες και κορδέλες. Στη συνέχεια το στήριζαν όρθιο στο κέντρο του χωριού, όπου θα γινόταν το πανηγύρι. Σε ορισμένες τοποθεσίες, μικρότερα δέντρα (Μαγιόξυλα) τοποθετούνταν μπροστά στα σπίτια των ανθρώπων. Κανονικά, χρησιμοποιούνταν μόνο μία φορά, αλλά με το πέρασμα του χρόνου τα “Maypoles” στις μεγάλες πόλεις έτειναν να γίνονται μόνιμα κι  επαναχρησιμοποιούνται κάθε χρόνο μέχρι τελικά να φθαρούν εντελώς. Το μεγαλύτερο ήταν ανεγερμένο το 1661 στο Λονδίνο στο Strand, υψωμένο πάνω από 134 πόδια και διήρκεσε πάνω από 50 χρόνια. Όταν αφαιρέθηκε, ο Sir Isaac Newton το αγόρασε και το χρησιμοποίησε για την υποστήριξη του νέου του, μεγάλου τηλεσκοπίου, του Huygen.

 Maypole Dance 

      Το πρωί οι νέοι θα πήγαιναν σε όλα τα σπίτια στην πόλη/χωριό, τραγουδώντας τραγούδια και διακοσμώντας το εξωτερικό των σπιτιών και των αγκάθινων θάμνων με τα λουλούδια που είχαν συγκεντρώσει. Μερικές φορές επίσης έφεραν μια κούκλα ή ένα μικρό άγαλμα της ‘Βασίλισσας του Μαΐου’ (May Queen). Φυσικά το κεντρικό έθιμο της γιορτής ήταν η δραματοποίηση της May Queen:  Μια νεαρή κοπέλα ντυμένη με άσπρο φόρεμα, κεντημένο με λουλούδια που αντιπροσώπευε τη θεά στην παρθενική της όψη. Οι εορτασμοί γύρω από το δέντρο, αργότερα την ημέρα, περιελάμβαναν μια τυπική δοκιμασία, όπου η βασίλισσα του Μαΐου νικήσει τη Βασίλισσα του Χειμώνα και παντρεύεται τον ‘May King’, έναν άνδρα καλυμμένο εξ’ ολοκλήρου με καταπράσινο φύλλωμα. Αυτός ο εικονικός ιερός γάμος, σηματοδοτεί την αναγέννηση της γονιμότητας στη βάση ενός συμβόλου με προφανή φαλλικό νόημα. Μετά από αυτό οι άνθρωποι γιορτάζαν με χορό και τραγούδια γύρω από το Maypole, το πασίγνωστο – κυρίως από τις Απόκριες – “γαϊτανάκι”. Τα περίτεχνα σχέδια στους χορούς αυτούς, που βλέπουμε να εκτελούνται εως σήμερα, είχε να κάνει με ένα περίπλοκο πλέξιμο με κορδέλες. Αρχικά ήταν βέβαια αρκετά πιο απλό. Με την πάροδο του χρόνου, ο λεγόμενος ‘χορός Morris’ (που πιθανότατα προέρχεται από ένα χορό των σπαθιών στη μαυριτανική Ισπανία) έγινε μέρος των εορτασμών, κυρίως στην Αγγλία.

May Day Celebrations (England)

      Ειδικά στην Αγγλία, η “Bασίλισσα του Μαΐου” ήταν ένα κορίτσι (συνήθως μία όμορφη έφηβη) που επιλεγόταν να οδηγήσει  μια παρέλαση για τις εορταστικές εκδηλώσεις της Πρωτομαγιάς.
Φορούσε ένα κατάλευκό φόρεμα, που συμβολίζει την καθαρότητα κι ίσως μια τιάρα ή ένα στέμμα.
Μέλημά της ήταν να κηρύξει την έναρξη των εορτασμών. Ήταν στεφανωμένη με λουλούδια και συνήθως έκανε μια σύντομη ομιλία πριν αρχίσει ο χορός. Σύμφωνα με την παράδοση πριν τη γιορτή, πρωινές μέρες, οι γυναίκες θα έφευγαν νωρίς και θα έμπαιναν στα χωράφια και τα λιβάδια για να πάρουν λίγη από την πρωινή δροσιά, ρίχνοντάς την στα πρόσωπά τους και η οποία θεωρούνταν ότι είχε μαγικές θεραπευτικές και καλλυντικές ιδιότητες. Η γιορτή στο τέλος περιλάμβανε την ανταλλαγή δώρων. Αυτά ήταν κυρίως ονομαστικά και συμβολικά και περιελάμβαναν αυγά, τσάι, μπέικον, λουκάνικα, κρέμα, κέικ αλλά και χρήματα. Εξακολουθούσε να πιστεύεται ότι η γενναιοδωρία ενός δώρου στους νεαρούς θα επηρέαζε το μέγεθος της ευλογίας που θα τους επιστρεφόταν, με θεϊκό τρόπο.

The May Queen – Robert Plant

       Ήταν επίσης μια ευκαιρία για τους λεγόμενους ‘χορούς Morris’. Οι μελετητές έχουν υποθέσει ότι τα υπερβολικά άλματα των χορευτών Morris χρησίμευαν ως ικανότητα να γοητεύσουν το αντίθετο φύλο αλλά και να ‘υποδείξουν’στις καλλιέργειές τους πόσο ψηλά πρέπει να αναπτυχθούν (παρόμοιοι χοροί αναφέρονται από τους πρώιμους ρωμαϊκούς χρόνους). Επίσης οι εικονικές μάχες με τα δόρατα που χρησιμοποιούσαν, να αποτελούσε μια τελετουργική μάχη μεταξύ καλοκαιριού και χειμώνα.

Morris Folk Dance

       Σε αυτές τις περιοχές, ας μην ξεχνάμε ότι η λέξη “May” και “Μaiden” προέρχονται και από την ίδια πηγή, μια λέξη που απλά σημαίνει “νεαρή κοπέλα”. Σε κάποια βρετανικά χωριά, η κοπέλα ονομάζεται “Maid (ή Μay) Marian” και αυτό θεωρείται ότι έχει άμεση σχέση με τον μύθο του Ρομπέν των Δασών (Robin Hood).

       Πολλές περιοχές διατηρούν αυτές τις παραδόσεις ζωντανές σήμερα, κυρίως το Brentham Garden Suburb, στην Αγγλία, το οποίο τις φιλοξενεί κάθε χρόνο. Κατέχει το ρεκόρ της  παλαιότερης αδιάκοπης παράδοσης της γιορτής, αν και το May Queen of All London Festival, στο Hayes Common (Bromley) είναι ένας …άξιος αντίπαλος.

      Κι εδώ μία παρένθεση: Επηρεασμένα εμφανώς από τα πρωτομαγιάτικα αυτά έθιμα ήταν και τα περίφημα “Games for May”, που έλαβαν χώρα στο Queen Elizabeth Hall, στις 12 Μαϊου του 1967. Επρόκειτο φυσικά για το γνωστό κονσέρτο των Pink Floyd, όπου καλούσαν τη νεολαία να γλεντήσει ξέφρενα με τη μουσική και τα πρωτότυπα happenings που θα συνέβαιναν. Το όλο project στήθηκε από τους Andrew King και Peter Jenner, μάνατζερ της μπάντας. Χαρακτηρίστηκε, αυτολεξεί, ως "Space age relaxation for the climax of spring – electronic composition, colour and image projection, girls, and the Pink Floyd". Εκεί οι Floyd θα είχαν την ευκαιρία να προβάλλουν μερικά από τα πρώιμα singles τους, καθώς και κάποιο υλικό από το ακυκλοφόρητο ακόμη ντεμπούτο άλμπουμ ‘The Piper at the Gates of Dawn’. Κατά τη διάρκεια των συναυλιών, κάποια από τα μέλη της μπάντας δημιουργούσαν φυσικούς ήχους κόβοντας ξύλα επί σκηνής. Άλλα άτομα, ντυμένα με παράξενες στολές, μοίραζαν λουλούδια – και φυσικά ναρκωτικά – στο κοινό, ενώ φυσαλίδες και σαπουνόφουσκες, που έβγαιναν από ένα μηχάνημα, γέμιζαν ασφυκτικά την αίθουσα. Λίγες ημέρες αργότερα, η μπάντα ηχογραφεί το single “See Emily Play”, το οποίο μέχρι τότε ήταν γνωστό ως "Games for May” (με τον γνωστό στίχο “…free games for May”).

Pink Floyd - See Emily Play (1967)

        Συνεχίζουμε: Στη Σκανδιναβία και τη Γερμανία, τα Μαγιόξυλα είναι επίσης σημαντικά, τόσο για τους ανθρώπους όσο και για τα ζώα. Τοποθετούνταν πριν τις πόρτες, μερικές φορές ένα για κάθε ζώο του στάβλου. Στην Ιταλία, ονομάζονται “alberi della cucagna” (δέντρα της αφθονίας). Εδώ υπάρχουν αρχαία έθιμα με τύλιγμα λεμονιών και κορδελών γύρω από ανθοφόρα κλαδιά καθώς και την τοποθέτηση αρσενικών και θηλυκών δέντρων για να ‘παντρευτούν’ στην πλατεία. Επίσης οι άντρες στην Τοσκάνη και οι νέες γυναίκες στο Πεδεμόντιο τραγουδούν τον Μάιο με στιχάκια που ονομάζονται ‘maggiolate’ . Στην Ασίζη, δύο αντίπαλα τμήματα της πόλης συναγωνίζονται τραγουδώντας τραγούδια αγάπης, ένα έθιμο το οποίο ανιχνεύεται από πολλούς αιώνες πριν. Μερικοί μελετητές πιστεύουν ότι η ερωτική ποίηση των τροβαδούρων προήλθε από τα ποιήματα αγάπης που συνδέονται με την Πρωτομαγιά.

The May Queen – Richard Thompson (2015)

      Κάπου εδώ να αναφέρουμε ότι με την επικράτηση του χριστιανισμού, η λατρεία της Βασίλισσας του Μαγιού αντικαταστάθηκε με αυτήν της Παναγίας. Σύμφωνα με την παράδοση της Καθολικής Εκκλησίας ολόκληρος ο μήνας του Μαΐου είναι αφιερωμένος στην εκδήλωση της Παναγίας. Πολλές αρχαίες σχετικές τελετουργίες άλλαξαν το νόημά τους, προς το χριστιανικότερο, παραμένοντας όμως στα λαϊκά – άρα και δημοφιλή – πρότυπα. Γενικά η Πρωτομαγιά συνδέθηκε, κατά καιρούς, αρκετά με την χριστιανική θρησκεία, μέχρι που στις μέρες μας, η σχέση αυτή, ατόνισε εντελώς.

Bring Flowers of the Rarest (Hymn)

       Την παραμονή της Πεντηκοστής στις Κάτω Χώρες γίνεται η γιορτή “Sluggard’s Feast “(η Πεντηκοστή είναι 50 ημέρες μετά το Πάσχα, όπως και η Beltane είναι 6 εβδομάδες μετά την ανοιξιάτικη ισημερία). Οι νέοι σηκώνονται νωρίς και συγκεντρώνουν πράσινα κλαδιά από το δάσος. Συναγωνίζονται και πειράζουν τους ‘τεμπέληδες’ που δεν σηκώθηκαν νωρίς και δεν πρόλαβαν να πάνε.

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΕΘΙΜΑ

       Φυσικά δεν είναι μόνο ελληνικό έθιμο. Όμως το “πρωτομαγιάτικο στεφάνι” είναι, σχεδόν, το μοναδικό που εξακολουθεί να μας συνδέει με την παραδοσιακή Πρωτομαγιά. Στις μέρες μας αυτός ο  εορτασμός με το μάζεμα των λουλουδιών για το πρωτομαγιάτικο στεφάνι, ενισχύει τις σχέσεις του ανθρώπου με τη φύση, από την οποία οι περισσότεροι έχουμε απομακρυνθεί, ζώντας στις πόλεις. Tο στεφάνι κατασκευαζόταν με βέργα από ευλύγιστο και ανθεκτικό ξύλο κλήματος ή άλλο και στολιζόταν με λουλούδια και κλαδάκια καρποφόρων δέντρων, όπως η αμυγδαλιά, η συκιά και η ροδιά. Ακόμα, το διακοσμούσαν με στάχυα από σιτάρι και κριθάρι, με κρεμμύδι αλλά και σκόρδο για το μάτι. Η χρησιμοποίηση πρασινάδας και όχι τόσο λουλουδιών με σκοπό τη μετάδοση της γονιμότητάς τους ήταν το κύριο χαρακτηριστικό των μαγιάτικων συνηθειών. Στον αγροτικό χώρο, μάλιστα, δε θεωρείτο απαραίτητο το πλέξιμο στεφανιών. Αρκούσε η τοποθέτηση πάνω από την πόρτα του σπιτιού μιας δέσμης από χλωρά κλαδιά ελιάς, συκιάς, νερατζιάς, πορτοκαλιάς και άλλα μαζί με λουλούδια. Απαραίτητη ήταν, επίσης, η ύπαρξη μεταξύ τους φυτών αποτρεπτικών του κακού, όπως είναι η τσουκνίδα, το σκόρδο και άλλα.

        Κι αυτό το έθιμο έχει κατά πάσα πιθανότητα τις ρίζες του στην αρχαιότητα: Είναι γνωστό ότι στην αρχαία Ελλάδα τέτοια κλαδιά ή στεφάνια τα χρησιμοποιούσαν πολύ συχνά. Δεν είναι υπερβολικό να πούμε ότι δεν έλειπαν από καμία σημαντική εκδήλωση του δημόσιου, ιδιωτικού και θρησκευτικού βίου. Επιπλέον, είναι αξιοπρόσεκτο ότι μια σημαντική γιορτή ενός μήνα των αρχαίων, του Θαργηλίωνος περίπου, περιλάμβανε στα δρώμενά της την κατασκευή ενός κλαδιού ανάλογου με το μαγιάτικο. Το κλαδί αυτό δεν το έφτιαχναν με άνθη, αλλά με κλαδιά οπωροφόρων δέντρων, στα οποία αναρτούσαν επίσης κρεμμύδι και σκόρδο.

Πρωτομαγιά

        Αλλά δεν είναι μόνον το μαγιάτικο κλαδί που βεβαιώνει για τη σχέση ανάμεσα στον προχριστιανικό και χριστιανικό Μάιο. Σε πολλές χώρες που γνώρισαν ρωμαιοκρατία, όπως η Ελλάδα, υπάρχει μια προκατάληψη για τον μήνα αυτόν, που γενικά θεωρείται μιαρός. Έτσι, π.χ. πιστεύουν ότι οι γάμοι που γίνονται στη διάρκειά του είναι καταδικασμένοι σε αποτυχία. Το ίδιο ακριβώς συνέβαινε και στην αρχαία Ρώμη. Στην εποχή μας για την αντίληψη αυτή προβάλλεται συνήθως η δικαιολογία ότι ο Μάιος δεν μπορεί να είναι ευνοϊκός για τους νεόνυμφους αφού πρόκειται για μήνα κατά τη διάρκεια του οποίου έχουν οργασμό οι …συμπαθητικοί γάιδαροι! Ωστόσο ο αρχικός λόγος της απαγόρευσης αυτής είναι πιθανότατα τα Λεμούρια (Lemuria), μια πένθιμη οικογενειακή γιορτή των Ρωμαίων, που τη γιόρταζαν στις 9, 11 και 13 Μαΐου. Σύμφωνα με τις δοξασίες των αρχαίων κι όχι μόνον, τα πνεύματα των νεκρών επανέρχονται σε τακτά χρονικά διαστήματα στη γη και μπορούν να βλάψουν τους ζωντανούς. Ετσι η κάθε οικογένεια όφειλε να φροντίζει για την περιποίηση και το καλόπιασμα των δικών της νεκρών. Ενας μήνας που ήταν αφιερωμένος στον παγερό κόσμο των νεκρών σίγουρα δεν ήταν ο καταλληλότερος για να ακουστεί ο υμέναιος, το γαμήλιο τραγούδι.

       Στις μέρες μας που έχουμε καθιερώσει στεφάνια από λουλούδια του αγρού ή των κήπων, τα οποία τοποθετούμε για μερικές μέρες στην κύρια είσοδο των σπιτιών μας. Δύσκολα μπορεί, πια, να ανιχνευτεί συμβολισμός στο σύγχρονο πρωτομαγιάτικο στεφάνι, αφού για τους περισσότερους δεν αποτελεί, ίσως, τίποτα περισσότερο από μια όμορφη και μυρωδάτη σύνθεση λουλουδιών, χωρίς να παραπέμπει σε συσχετισμούς σύμφωνα με τους οποίους χαρίζει στους ενοίκους ενός σπιτιού υγεία, καλή τύχη, ειρήνη, ευτυχία και ευφορία. Σίγουρα, όμως, η κατασκευή του χαρίζει ευφορία σε μεγάλους και μικρούς, που ξεφεύγοντας από τις πόλεις αναζητούν τη χαρά της άνοιξης στην ολάνθιστη φύση.

Πρωτομαγιά  – Παραδοσιακό Αρετσούς, Μ. Ασία

       Εκτός από το μαγιάτικο στεφάνι, σε κάποιες περιοχές της Ελλάδας αναβιώνουν ακόμα και στις μέρες μας κάποια ενδιαφέροντα έθιμα που έχουν λυτρωτικές, εξαγνιστικές ιδιότητες και κυρίως έχουν να κάνουν με την καλοτυχία και την υγεία. Στην Κέρκυρα, ένα νησί που φημίζεται για τις ξεχωριστές της παραδόσεις και για τους ανθρώπους της που παραμένουν πιστοί σε αυτές, το “Μαγιόξυλο” έχει την τιμητική του. Οι κάτοικοι περιφέρουν έναν κορμό κυπαρισσιού, σκεπασμένο με κίτρινες μαργαρίτες που γύρω του έχει ένα στεφάνι με χλωρά κλαδιά. Με το μαγιόξυλο αυτό, οι νέοι εργάτες ντυμένοι με κάτασπρα παντελόνια και πουκάμισα και κόκκινα μαντήλια στο λαιμό βγαίνουν στους δρόμους, τραγουδώντας το Μάη, έθιμο σαφώς επηρεασμένο από την Ιταλία και την υπόλοιπη Ευρώπη.

       Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας το πήδημα στη φωτιά είναι μία απαραίτητη τελετουργική διαδικασία που θα αποτρέψει τις αρρώστιες εξασφαλίζοντας την καλή υγεία. Νέοι και γυναίκες μεγάλης ηλικίας μαζεύονται την παραμονή της Πρωτομαγιάς, μόλις δύσει ο ήλιος και ανάβουν φωτιές με ξερά κλαδιά που έχουν συγκεντρώσει αρκετές μέρες πριν. Όσο η φωτιά είναι αναμμένη οι γυναίκες χορεύουν κυκλικούς χορούς γύρω από τη φωτιά και τραγουδούν παραδοσιακά τραγούδια για την Πρωτομαγιά. Τα νέα παιδιά, αφού βρέξουν τα μαλλιά και τα ρούχα τους, πηδούν πάνω από τις φωτιές σαν μία συμβολική πράξη που αποσκοπεί στο να διώξει τον χειμώνα και την αρρώστια. Στην συνέχεια όλοι παίρνουν έναν δαυλό από φωτιά και την πηγαίνουν στο σπίτι τους για να φύγουν όλα τα κακά.

        Και κάθε περιοχή της Ελλάδας κατακλύζεται αυτή την ημέρα από παλιά ως πανάρχαια έθιμα:

        Σε πολλά μέρη συνηθίζεται το κύλισμα γυναικών και κοριτσιών πάνω στη χλόη, το ζώσιμο της μέσης με λυγαριά κ.ά., και ο εναγκαλισμός χονδρών δένδρων.

       Στη Μεσημβρία οι γυναίκες την πρωτομαγιά έβγαιναν παρέες - παρέες και χορεύανε, τραγουδούσανε κι ένα τραγούδι: “Καλόγερε, τ’ αδράχτια σου” αλλά και άλλα τραγούδια, που λέγανε και τις αποκριές. Είχανε και μια βηλάρα (φαλλό) καμωμένη απο ξύλο, την οποία στολίζανε με πρασινάδες και με λουλούδια και την περνούσε η μια στην άλλη και την λέγανε “Μάιο”.

       Στην Κοζάνη κόβουν λυγαριά και την τυλίγουν στη μέση, γιά να γίνουν ευλύγιστοι, αγκαλιάζουν χονδρά δένδρα, γιά να παχύνουν και να ζήσουν, σαν κι εκείνα, πολλά χρόνια. Αλλού, τα παιδιά ή και άνδρες γυρνούν την Πρωτομαγιά από σπίτι σε σπίτι κρατώντας το “μαγιόξυλο”, κλαδί από κυπαρίσσι ή άλλο δένδρο, ή περιφέρουν το “Mαγιόπουλο”, άνδρα ή παιδί στολισμένο με άνθη.

      Σε μερικά νησιά του Αιγαίου την Πρωτομαγιά, τα κορίτσια σηκώνονταν την αυγή και έπαιρναν μαζί τους τα λουλούδια, που είχαν μαζέψει από την παραμονή και πήγαιναν στα πηγάδια να φέρουν το “αμίλητο νερό” (αμίλητο γιατί το κουβαλούσαν χωρίς να μιλούν). Όταν το έφερναν στο σπίτι, πλένονταν όλη η οικογένεια με αυτό.

Ήρχεν ο Μάης  (παραδοσιακό, Κύθνος)

      Στην Πάργα γύριζαν τα σπίτια και τραγουδούσαν το τραγούδι του Μαΐου, στεφανωμένα με λουλούδια και κρατώντας στα χέρια τους μεγάλους κλώνους πορτοκαλιάς ή νεραντζιάς, γεμάτους άνθη.

      Στον Αγιο Λαυρέντιο του Βόλου, ο Μάης ενσαρκώνεται στο μαγιόπουλο, ένα παιδί στολισμένο με λουλούδια.. 

     Στη Ναύπακτο, το μαγιόπουλο συνοδεύουν γέροι με φουστανέλες βαστώντας στο ένα χέρι κουδούνια, στολισμένα με ανθισμένη ιτιά.. 

     Στα Δωδεκάνησα, μαζεύουν ένα λουλούδι που το λένε “ανοιχτομάτη” και πιστεύουν πως όποιος το έχει είναι πάντα γερός και τυχερός.

     Ακόμα και μιμικές πράξεις, περιλαμβάνουν τα έθιμα της Πρωτομαγιάς, αποβλέποντας στην πιο άμεση και πιο παραστατική αναπαράσταση της αναγέννησης της φύσης. 

     Στο Ζαγόρι της Ηπείρου, τα κορίτσια του χωριού παίζουν τον  “Ζαρείφη”:  Ένα παιδί, ξαπλώνει στο χλωρό χορτάρι και τα κορίτσια το στολίζουν με άνθη και πράσινα κλαδιά. Ύστερα, κάθονται γύρω του και αρχίζουν το θρήνο και τον οδυρμό. Ακριβώς το ίδιο έθιμο, τελείται την Πρωτομαγιά και στην Καστανιά Στυμφαλίας και ονομάζεται Φουσκοδέντρι. 

     Ξεκινά μια νέα ζωή για τον άνθρωπο και τη φύση. Πολλά έθιμα της Πρωτομαγιάς, ξεκινούν επίσης από την αντίληψη ότι ο Μάιος κάνει τα πάντα νέα. Μια νέα ζωή αρχίζει για τον άνθρωπο, όπως και για τη Φύση. Σε πολλά μέρη, όλα μέσα στο σπίτι πρέπει να ανανεωθούν. 

      Στα Αγραφα, την Πρωτομαγιά, αδειάζουν από το βράδυ τα δοχεία. Δεν αφήνουν στάλα νερό μέσα. Τα ξημερώματα, τα κορίτσια παίρνουν τις στάμνες και πηγαίνουν στη βρύση. Την αλείφουν με βούτυρο, τη στολίζουν με λουλούδια, παίρνουν νερό και το πηγαίνουν σπίτι. Με το νερό αυτό, βάζουν μικρά παιδιά, τα οποία είναι καθαρά, να βρέξουν τους κάδους, όπου κοπανούν το γάλα και τα ζώα.

     Στο Ξηροχώρι της Εύβοιας, τα κορίτσια στολίζουν με λουλούδια και τα πηγάδια. 

     Στην Κορώνη, το ράντισμα αυτό γίνεται με θαλασσινό νερό το οποίο ρίχνουν για το καλό, ακόμα και στα κεφάλια των παιδιών τους. Κάποια έθιμα της Πρωτομαγιάς, συναντώνται μόνο στα παιδικά παιχνίδια και αποσκοπούν στο "μαγικό" διώξιμο των φιδιών, ποντικών και ενοχλητικών ζωυφίων.  Για περάδειγμα, σε κάποιες περιοχές της Ηπείρου, την παραμονή της Πρωτομαγιάς, τα παιδιά πηγαίνουν στους κήπους, χτυπώντας μαγειρικά σκεύη και λέγοντας : " Όξω ψύλλος και ποντίκι /  μεσ’ αρνί με το κατσίκι" …

          Επίσης, σχεδόν μέχρι τις ημέρες μας νέοι και γυναίκες μεγάλης ηλικίας μαζεύονται την παραμονή της Πρωτομαγιάς, μόλις δύσει ο ήλιος και ανάβουν φωτιές με ξερά κλαδιά που έχουν συγκεντρώσει αρκετές μέρες πριν. Όσο η φωτιά είναι αναμμένη οι γυναίκες χορεύουν κυκλικούς χορούς γύρω από τη φωτιά και τραγουδούν παραδοσιακά τραγούδια για την Πρωτομαγιά. Τα νέα παιδιά, αφού βρέξουν τα μαλλιά και τα ρούχα τους, πηδούν πάνω από τις φωτιές σαν μία συμβολική πράξη που αποσκοπεί στο να διώξει τον χειμώνα και την αρρώστια. Στην συνέχεια όλοι παίρνουν έναν δαυλό από φωτιά και την πηγαίνουν στο σπίτι τους για να φύγουν όλα τα κακά.

         Σε πολλά μέρη της Eλλάδας τραγουδούσαν την Πρωτομαγιά, όπως τα κάλαντα τα Xριστουγέννων και των Φώτων. Το τραγούδι αυτό του Mάη διαφέρει από τόπο σε τόπο.

         Κι ας μην ξεχνάμε το βασικό σύνθημα της γιορτής: "Πιάνω τον Μάη".  Aποτελεί κεντρικό πυρήνα του εορτασμού της Πρωτομαγιάς. Δηλώνει την ανθρώπινη χαρά για τον έρωτα, για την άνοιξη, τη αυθόρμητη λατρεία της βλάστησης και η προσπάθεια “μετάληψης” των δυνάμεων της φύσης.

Πρωτομαγιά σ’ αγάπησα (παραδοσιακό, Μικρά Ασία)

         Μπορεί οι αρχαίοι θεοί και οι ειδωλολατρικές δοξασίες να έχουν από καιρό σβήσει, ωστόσο ορισμένα πράγματα που σχετίζονταν με αυτά, εμφανίζουν αξιοθαύμαστη αντοχή στον χρόνο. Έτσι αντέχουν ακόμη και στην εποχή μας αρκετές δεισιδαιμονίες της Πρωτομαγιάς: Παράδειγμα, την πρώτη του Μάη, οι γυναίκες που δεν μπορούσαν να αποκτήσουν παιδιά έφτιαχναν ένα μπουκέτο από λουλούδια και με αυτό σταύρωναν το εικόνισμα της Παναγίας παρακαλώντας την για μια γρήγορη εγκυμοσύνη. Σε κάποιες περιοχές, οι μανάδες μουτζούρωναν τα παιδιά τους για να μην τα πιάσει κακό μάτι. Άλλοι δημιουργούν ένα σταυρό στην πόρτα του σπιτιού τους για να μην πλησιάσει κακό στο σπίτι τους. Αλλά και πολλοί πίστευαν ότι οι δουλειές του Μάη δεν κάνουν χαΐρι (προκοπή) - δεν προοδεύουν -  κι έτσι τις απέφευγαν.

Ο Μάης έχει Μυστικά  – Παντελής Θαλασσινός

        Βαθιά ριζωμένη λοιπόν – πέρα από οποιεσδήποτε κοινωνικο-πολιτικές προεκτάσεις κι ερμηνείες  – στη συλλογική μνήμη όλων των λαών η Πρωτομαγιά. Με γερά θεμέλια στην αρχαιότητα, τους αρχαίους θεούς, τον παγανισμό, την ανθρώπινη φύση. Ταυτόσημη της ευφορίας, της υγείας, της γονιμότητας, της ευτυχίας. Γι' αυτό άλλωστε η μέρα αυτή δεν σταμάτησε πότε να γιορτάζεται. Κι ούτε νομίζω ότι θα σταματήσει ποτέ!

 ΘΑΝΑΣΗΣ ΜΕΡΜΗΓΚΑΣ

SWEETWATER

Woodstock's Opening Band

Όσοι διαβάζουν τακτικά, ίσως θυμούνται ότι στην αναφορά στον Richie Havens εδώ, είχε σημειωθεί ότι ο μεγάλος αυτός μαύρος ερμηνευτής της folk και κιθαρίστας άνοιξε την συναυλία στο Bethel της Νέας Υόρκης το 1969 (Woodstock) και έπαιξε για περίπου τρεις ώρες μέχρι να αφιχθούν οι συμμετέχοντες καλλιτέχνες, λόγω αυξημένης κίνησης και ακινητοποίησης των οχημάτων στους αυτοκινητόδρομους που οδηγούσαν εκεί. Η πρώτη μπάντα που επρόκειτο να παίξει ήταν οι ήρωές μας οι Sweetwater. Και πράγματι έγινε η πρώτη μπάντα που έπαιξε στο φεστιβάλ, καθώς ο Richie Havens ήταν σόλο.

Song of Romeo (1970)

Η μπάντα αυτή προήλθε όταν τον Ιούνιο του 1967, οι Jay Walker and the Pedestrians, Alex Del Zoppo (όργανο) , Albert Moore (φλάουτο), Pete Cobian (κρουστά), και ο Andy Friend (κιθάρα) μαζί με την πρόσφατη προσθήκη της Nansi Nevins (φωνητικά) άφησαν τους Jay Walker και ξεκίνησαν μία νέα μπάντα, η οποία για λίγο παρέμεινε χωρίς όνομα, μέχρι που ο Moore, κατά το φεστιβάλ του Monterey το 1967, καθώς ξύπνησε δίπλα σε ένα ρυάκι που είχαν κοιμηθεί αποβραδίς, έπλυνε το πρόσωπό του με νερό από αυτό το ρυάκι. Η Nansi που τον είδε του είπε ότι αυτό το νερό έχει λάσπη και αυτός απάντησε “No, Nanci. This’s sweetwater”. Μόλις είχε βρεθεί ένα όνομα για την μπάντα μας. Στην μπάντα προστέθηκαν ο August Burns (τσέλο), ο Alan Malarowitz στα ντραμς και ο Fred Herrera στo μπάσο. Ας περάσουμε όμως στην αξιόλογη δουλειά που έκαναν οι ήρωές μας:

Sweetwater

ALBUM BY ALBUM

Sweetwater (Reprise RS 6313) 1968

Αυτό το γκρουπ είναι καλό! Το κλειδί για τον ήχο αυτού του γκρουπ μπορεί να βρεθεί στο γεγονός ότι αποτελείται από 8 μέλη. Σαν αποτέλεσμα είναι τελείως αυτόνομοι, τόσο φωνητικά όσο και ορχηστρικά. Επίσης διαφέρουν στην ενοργάνωσή τους, έχοντας την στάνταρ κιθάρα, μπάσο, ντραμς και keyboard συμπεριλαμβανομένης της harpsichord), όπως επίσης τσέλο, φλάουτο και έναν δεύτερο κρουστό (μουσικό). Κατόπιν αυτών είναι ικανοί να επιτυγχάνουν μία ευρεία ποικιλία ήχων, αν και βασικά θα τους αποκαλούσατε jazz-rock. 

In A Rainbow (1968)

H διάθεση για το άλμπουμ αυτό είναι σαν την διάθεση ενός μεσήλικου για καραμέλες. Κάτι στο οποίο ενδίδεις με ενοχή και στα κρυφά. Συνεχίζω να λέω στον εαυτό μου ότι ακούγονται πολύ L.A. (Los Angeles) γκρουπ-ενορχηστρωμένοι και χαριτωμένοι, κάτι σαν τους the Association και εντελώς αντίθετοι από υπερδυνάμεις όπως οι Airplane και οι Grateful Dead. Παρόλες όμως τις διαμαρτυρίες μου, ο δίσκος τους παίζει χωρίς σταματημό στο πικάπ.

Come Take A Walk (1968)

Οι Sweetwater έχουν σαν τους Pentangle μία ανορθόδοξη ενορχήστρωση-στην περίπτωσή τους bongos, conga, φλάουτο και τσέλο ανάμεσα στις συνηθισμένες κιθάρες και μπάσο. Οι υφές στον ήχο που μπορεί κάποιος να αποκομίσει από τέτοια όργανα δεν είναι μόνο ευχάριστες αλλά έρχονται σαν ευπρόσδεκτη ανακούφιση, σε μία rock σκηνή που εκείνη την εποχή κυριαρχείτο από white blues, στερουμένων φαντασίας. Αλλά η κύρια ατραξιόν αυτού του γκρουπ φοβάμαι ότι είναι ένα κορίτσι που τραγουδάει, με το όνομα Nansi Nevins και μία φωνή που κατά τα εννέα δέκατα είναι Grace Slick και κατά ένα δέκατο Janis Joplin. Στο "My Crystal Spider", η Miss Nevins προσπαθεί να τραγουδήσει σαν την Grace Slick, χωρίς τo σκαμπρόζικo ταμπεραμέντο. Αλλά μην αφήσετε τα λόγια μου να σας τρομάξουν, ακόμα και οι καραμέλες είναι απολαυστικές σε μικρές δόσεις και ίσως είστε λιγότερο ευαίσθητοι από εμένα όσον αφορά στα μουσικά σας γούστα.

My Crystal Spider (1968)

Είναι δυνατοί, πείθουν ακόμα και όσους δεν έχουν μάθει στο στυλ που έπαιξαν οι Sweetwater. Και ο τρόπος που επιλέγουν να ξεκινήσουν να πείθουν είναι πολύ όμορφος. Παίρνοντας το συναισθηματικό παραδοσιακό spiritual "Motherless Child" και κάνοντάς το ανατριχιαστικό, μεταδοτικό, ελαφρώς οριεντάλ και αιχμαλωτιστικό..

Motherless Child (1968)

Στο "For Pete's Sake" η ευφάνταστη χρήση του τσέλο είναι απολύτως ευφυής και σε όποιον κι αν αποδίδεται η ευθύνη για τους στίχους στα ορίτζιναλ θέματα όπως το "Come Take A Walk", πρέπει να εστιάσουμε σε αυτούς, καθώς είναι ιδιαίτερα καλοί. Κάθε τι γύρω από αυτό το γκρουπ είναι ανανεωτικό, όπως το δροσερό νερό και δεν εννοώ μόνο το ταλέντο εκείνων των νεαρών μουσικών, αλλά το γεγονός ότι είναι 8 άτομα, αρκετά για να παρέχουν θεμελιώδεις αρμονίες, που οι σολίστες-στα φωνητικά και στα όργανα-να μπορούν να παίξουν.

For Pete's Sake (1968)

Just For You (Reprise RS 6417, με εσώφυλλο) 1970

Όπως μας πληροφορούν οι εσωτερικές σημειώσεις του άλμπουμ, ακολουθώντας την κυκλοφορία του ομώνυμου ντεμπούτο άλμπουμ, η μπάντα μας εστίασε στις ατέλειωτες περιοδείες. Ήταν τόσο δημοφιλείς στο ανερχόμενο κύκλωμα των pop φεστιβάλ που δεν διέφεραν από τους Cream, τους the Rolling Stones, τους the Doors, τον Jimi Hendrix, τους the Who, τους Led Zeppelin, την Janis Joplin, τους the Grateful Dead, τους Jefferson Airplane, τους Crosby, Stills, Nash & Young και άλλα μεγάλα ονόματα της περιόδου εκείνης. Ένας λόγος που η μπάντα μας απολάμβανε το στάτους των μεγάλων της εποχής ήταν ότι ουσιαστικά καμία άλλη μπάντα της rock σκηνής δεν είχε αυτόν τον ήχο. Αποφεύγοντας τα στάνταρ όργανα που συνιστούσαν μία rock μπάντα, δηλαδή, κιθάρα, μπάσο, ντραμς, οι Sweetwater χρησιμοποίησαν τσέλο, φλάουτο και keyboards σαν πρωτεύοντα όργανα. Συνδυάζοντας κλασικά, Λάτιν, jazz και rock στοιχεία στον ήχο τους παρέμειναν μοναδικοί. Επιπλέον βέβαια είχαν μία από τις καλύτερες γυναικείες φωνές της rock, την Nanci Nevins, ως lead singer (συχνά συνδυαζόμενη με τις φωνές των Del Zoppo, Herrera και Moore). Από τέλη του 1968 μέχρι τέλη του 1969 έκαναν τον περισσότερο καιρό περιοδείες. Είναι σίγουρο ότι η εμφάνιση της μπάντας στο Woodstock τους έφερε την μεγαλύτερη ίσως έκθεση, αλλά επίσης έκαναν περιοδείες με ονόματα όπως οι the Doors, Frank Zappa and the Mothers και άλλους. Μέχρι ένα σημείο αυτές οι περιοδείες εμπόδισαν την μπάντα από το να φτάσει να κάνει το δεύτερο άλμπουμ της.

Look Out (1970)

Όπως έλεγε ο Fred Herrera, "όλες αυτές οι εμφανίσεις, μας έκαναν να είμαστε συνεχώς στο δρόμο. Ποτέ δεν αράξαμε ώστε να ηχογραφήσουμε και ο ενάμισης χρόνος μεταξύ των άλμπουμ ήταν το "φιλί του θανάτου" εκείνο τον καιρό". Ένα άλλο μέρος από αυτό το "φιλί του θανάτου", ήταν το τραγικό ατύχημα της Nanci Nevins, που παραλίγο να αποβεί μοιραίο, τον Δεκέμβριο του 1969. Τραυματίστηκε από αυτοκινητιστικό ατύχημα στο κεφάλι και καταστράφηκε μία φωνητική χορδή, πράγμα ολέθριο. "Νομίζαμε" λέει ο Herrera, "ότι θα ήταν εντάξει αν για μία-δυό εβδομάδες εμφανιζόμασταν χωρίς αυτήν, αλλά δεν ήταν το ίδιο πράγμα". Όμως η ανάγκη για ένα δεύτερο άλμπουμ γρήγορα έγινε προτεραιότητα της Reprise, που αν και έδειξε κατανόηση στην κατάσταση που βρισκόταν η μπάντα και περίμενε, η φωνή, αλλά και γενικότερα η οπτική τέρψη της μπάντας ανάρρωνε πολύ-πολύ αργά. Τα περισσότερα τραγούδια με την φωνή της Nanci Nevins στο Just For You ήταν ηχογραφημένα πριν το δυστύχημα.

Compared To What (1970)

Το άλμπουμ που προέκυψε, μέρος του οποίου ακούτε αυτή την στιγμή, είναι κατά κάποιο τρόπο ένα μικρό κλασικό άλμπουμ και ίσως η καλύτερη στιγμή της μπάντας στο στούντιο. Υπάρχει ένα βάθος και μία σκληράδα στον ήχο που περιστασιακά έλλειπε από το ντεμπούτο τους. Ο παραγωγός Chris Huston επιλέχθηκε για να επιβλέψει την παραγωγή σε αυτό και του έδωσε μία πιό ζωντανή και συναρπαστική χροιά στον ήχο. Το ομώνυμο κομμάτι υποστηρίζει αυτό ακριβώς. Ξεκινώντας από το παίξιμο του Del Zoppo στο πιάνο και το δυναμικό μπάσο του Herrera, το κομμάτι πετυχαίνει τον αυθορμητισμό για τον οποίο η μπάντα φημιζόταν. Αυτός ήταν ο πραγματικός ήχος των Sweetwater. Προσθέτοντας τα κρουστά του Elpidio Cobian, το φλάουτο του Albert Moore και ιδιαιτέρως το τσέλο του  August Burns, το κομμάτι πηγαίνει ακριβώς στον ήχο που άκουγε κανείς στα live τους. Το μικρόφωνο τοποθετήθηκε πολύ κοντά στην Nanci , για να προστατέψει την ακόμα τραυματισμένη φωνή της.

Day Song (1970)

Ωστόσο, ίσως το επίκεντρο του άλμπουμ είναι το "Windlace". Αρχίζει με ήχο βροχής και μετά πηγαίνει σε funk. Οι αμυδρά ψυχεδελικοί στίχοι παίρνουν τον ακροατή σε ένα σύντομο ταξίδι μέσα από την συνείδηση. Αλλά είναι το groove που σε αιχμαλωτίζει και είναι ακόμα ένα παράδειγμα του ήχου του γκρουπ, που αναμιγνύει funk, κλασική και άλλα γένη άνετα. Και όπως λένε οι εσωτερικές σημειώσεις του δίσκου, μπορεί να προσεγγίζουν με τρόπο πολύ διαφορετικό σε σχέση με άλλες μπάντες της εποχής, όμως στο τέλος πιάνουν τις ατέλειωτες πιθανότητες της περιόδου τέλεια.

Melon (Reprise RS 6473)11/71

Το τελευταίο άλμπουμ τους ήταν οριστικά το λιγότερό τους. Και δεν εννοώ ότι δεν μου αρέσει. Το νωθρό, funky groove είναι καθηλωτικό. Αλλά είναι πολύ λιγότερο συνεπές από το πρώτο τους άλμπουμ και πάρα πολύ λιγότερο περιπετειώδες από το δεύτερο. Η φωνή της Miss Nevins είναι πολύ πιό αδύνατη, εξαιτίας του ατυχήματος που παρολίγο να της αφαιρούσε την ίδια της την ζωή. Ένα τραγούδι που θα ερμηνευτεί με την πάντα στοιχειωτική φωνή της, ήταν το "Don't Forget".

Don't Forget (1971)

Στο τελευταίο αυτό άλμπουμ, φαίνεται η αδυναμία στο να επιτευχθεί η μαγεία του ντεμπούτο, τότε που η Nanci Nevins ερμήνευε. Η μουσικότητα του γκρουπ είναι τρομερή, όμως δυστυχώς δεν μπορεί να αντικατασταθεί η lead singer από τις φωνές των ανδρών, που ενώ ήταν πολύ καλές σαν backing vocals, εδώ ή ακούγονται παράτονες ή παλεύουν να αποκτήσουν μία δική τους ταυτότητα. Δεν αποτελεί έκπληξη λοιπόν που ένα από τα Highlights είναι το ορχηστρικό "Take It From The Splice, Boys".

Take It From The Splice, Boys (1971)

Ήταν λοιπόν η έλλειψη της lead singer που ουσιαστικά έβαλε την τελεία με το τρίτο και τελευταίο αυτό άλμπουμ τους, το οποίο αποδεικνύει την αγάπη και την κατανόηση του γκρουπ στην τραυματισμένη τους ερμηνεύτρια, την οποία δεν αντικατέστησαν. Ποιός ξέρει, ίσως εάν είχαν περισσότερα instrumental σε αυτό το άλμπουμ να μπορούσαν να διατηρήσουν την φυσιογνωμία τους μέχρι την ανάκαμψη της lead singer τους. Αλλά αυτό δεν θα το μάθουμε ποτέ. 

Στο τηλεοπτικό σόου του Hugh Hefner, Playboy After Dark, σόου όπου εμφανίστηκαν πολλοί και διάφοροι μεγάλοι της μουσικής εμφανίστηκαν και οι μεγάλοι Sweetwater το 1969. Η απάντηση της Nanci στην ερώτηση του Hugh Hefner, "πώς είναι να ταξιδεύεις στο δρόμο με έξι άνδρες; Πώς το χειρίζεσαι;" είναι αφοπλιστική: "Τους τραγουδάω".

What's Wrong (1969)

ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

NOIR

We Had To Let You Have It

Noir-We Had To Let You Have It (Dawn-DNLS 3029) 1971

Εδώ έχουμε ένα λαμπρό άλμπουμ, που παραμένει στη ζώνη του λυκόφωτος τόσα χρόνια μετά την κυκλοφορία του. 

Το 1970 μία μπάντα που λεγόταν Noir έπαιξε τόσο όμορφη πραγματικά μουσική, που κάπως έπρεπε να ακουστεί από τους μουσικόφιλους, μιάς και η μπάντα δυστυχώς διαλύθηκε, πριν την ημερομηνία κυκλοφορίας του άλμπουμ.

In Memory Of Lady X (1971)

Η εταιρεία που είχαν υπογράψει ήταν η Dawn (θυγατρική της Pye). Η Dawn λοιπόν έδωσε αυτόν τον στοχευμένο τίτλο (We Had To Let You Have It), στο δίσκο που φτιάχτηκε, από το υλικό των  ηχογραφήσεων των Noir . Έπρεπε να μην αφήσουν την δουλειά αυτή στο ράφι. Έπρεπε να μας αφήσουν να την κάνουμε και εμείς κτήμα μας. Πιστέψτε με ότι ο τίτλος δικαιώνει την εταιρεία, όταν ακούσετε θα το καταλάβετε, χωρίς να χρειαστεί να υποβάλλετε στον εαυτό σας αυτή την ιδέα.

Rain (1971)

Η αλήθεια είναι ότι το να μπει αυτό το αριστούργημα κάτω από μία ταμπέλα Soul, Rock, Funk, Gospel ή Blues Rock είναι πολύ λίγο. Εδώ όπως θα ακούσετε υπάρχουν όλα τα παραπάνω γένη που μπλέκονται με μαγικό τρόπο μεταξύ τους κάποιες φορές ακόμα και στο ίδιο κομμάτι.  Πολύ καλή κιθαριστική δουλειά, εξίσου καταπληκτική δουλειά στο όργανο, στα ντραμς και στις μπασογραμμές από το πρώτο καταγεγραμμένο Αγγλικό γκρουπ, που αποτελείτο μόνο από μαύρους (noir) μουσικούς.

Hard Labour (1971)

Το πέπλο του μυστηρίου καλύπτει τις ρίζες του γκρουπ, αλλά και την πορεία των μελών του από εκεί και μετά, μιάς και διαλύθηκαν κατά την διάρκεια των session για την δημιουργία αυτού του μοναδικού τους άλμπουμ.

How Long (1971)

Το μέλη που έπαιξαν μετά την διάλυση των Noir είναι: ο Barry Ford (ντραμς, κρουστά, φωνητικά) στους Clancy και στους reggae Merger σταδιακά και ο Gordon Hunte (κιθάρα, φωνητικά)  στους Gonzalez (1971), αλλά και σε δουλειές της γνωστής στη χώρα μας Sade. Κάποτε σύμφωνα με τον Barry Ford, άνοιγαν για τους Rolling Stones και τους Cream, ενώ έκαναν και την backing band στον Alexis Korner.

The System (1971)

Κομμάτια που συνδυάζουν την μουσική με το συναίσθημα σε υπερθετικό βαθμό, όπως στο μοιρολατρικό "Rain", funky, soul και gospel επιρροές που ακούγονται σε διάφορα κομμάτια (βλέπε "Hard Labour", "How Long", "Ju Ju Man"), soulful φωνητικά, tribal στοιχεία (βλέπε "Beggar Man") και progressive προεκτάσεις σηματοδοτούν την απίστευτης ομορφιάς μουσική που έπαιζαν οι μουσικοί αυτοί.

Noir

Στο δίσκο όλα τα κομμάτια είναι ορίτζιναλ πλην το "Indian Rope Man", που έγραψε ο Richie Havens και που διασκεύασαν καταπληκτικά. 

Οι Noir ήταν (όπως φαίνονται από αριστερά προς τα δεξιά στην αρχική φωτογραφία): Tony Cole (keyboards, φωνητικά), Roy Williams (μπάσο, φωνητικά), Gordon Hunte (κιθάρα, φωνητικά) και Barry Ford (ντραμς).

ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ

SAGITTARIUS

Folkish Rock / Psychedelic Baroque Pop

THE MILLENNIUM

Psychedelic Sunshine Pop 

Ο λόγος που παρουσιάζουμε δύο σχήματα ταυτόχρονα, είναι ότι τα μέλη τους είναι πάνω-κάτω τα ίδια. Και οι δίσκοι που προέκυψαν από την δουλειά που έκαναν είναι το ίδιο συναρπαστικοί, αν και άγνωστοι για τους περισσότερους. 

Sagittarius

Εδώ έχουμε ένα από τα μεγαλύτερα πειραματικά ψυχεδελικά στούντιο πρότζεκτ της δεκαετίας του '60, αν και δεν μπορούμε να ονομάσουμε το πρότζεκτ αυτό γκρουπ. Δημιουργήθηκε από τον παραγωγό Gary Usher,  ο οποίος έγραψε αρκετά τραγούδια των Beach Boys με τον Brian Wilson και έκανε την παραγωγή σε κλασικά άλμπουμ των the Byrds. Ποπ αρμονίες της Καλιφόρνια, συναρπαστική ενορχήστρωση με ενδιάμεσα τμήματα avant-garde. Πιθανόν του άξιζε να μπεί στο top 40, πράγμα που ήταν μάλλον δύσκολο, εξαιτίας της παράξενης μουσικής που παρουσίαζε, αλλά και του γεγονότος ότι ένα στουντιακό πρότζεκτ δεν θα μπορούσε να κάνει μία καριέρα, όπως οποιοδήποτε άλλο γκρουπ. Ένα single του πρότζεκτ αυτού, το "My World Fell Down" έφτασε στο νο 70 στα Αμερικανικά chart, αν και θεωρείται ένα από τα καλύτερα πειραματικά ψυχεδελικά ποπ διαμαντάκια της εποχής εκείνης.

The Truth Is Not Real (1968)

Ο Usher έκανε τις ηχογραφήσεις στον ελεύθερο χρόνο του, βοηθούμενος από φίλους, όπως ο Bruce Johnston (πρώην Beach Boys) και ο Glen Campbell (ο οποίος τραγουδάει το "My World Fell Down"). Όμως ο πιό σημαντικός συνεργάτης του ήταν ο τραγουδοποιός/παραγωγός και τραγουδιστής Curt Boettcher, ο οποίος έχει ένα cult κοινό για την sunshine pop με ψυχεδελικές πινελιές που έκανε εκείνη την περίοδο, ιδιαίτερα ως μέρος των the Millennium. Ο Boettcher έγραψε και τραγούδησε πολύ από το υλικό που κατέληξε στο άλμπουμ Present Tense. Ένα άλμπουμ που θυμίζει περισσότερο τους the Turtles και τους the Mamas & the Papas παρά το Pet Sounds ή τους the Byrds.

Another Time (1968)

Ας δούμε λοιπόν την δουλειά των Sagittarius, αλλά και των the Millennium ταυτόχρονα.

Present Tense (Columbia CS 9644) 8/68

Μαζί με το Begin των the Millenium ( που κυκλοφόρησε ταυτόχρονα), αυτό το εξαιρετικό άλμπουμ αποτελεί την επιτομή του κόνσεπτ του '60 studio-as-instrument.  Σε παραγωγή και επινόηση του Gary Usher (πλην δύο τρακς από τον Curt Boettcher) παρουσιάζει και τα επτά μέλη των Millenium, όπως επίσης τον Glen Campbell, τον Bruce Johnston (Beach Boys) και αρκετά ακόμα "βαριά" χαρτιά session μουσικών του Λος Άντζελες. Όπως στο Begin, τα τραγούδια είναι σχεδόν ομοιόμορφα λαμπρά, με έξυπνες ενορχηστρώσεις και "ζαλισμένα" φωνητικά. Τα highlights περιλαμβάνουν το δραματικό "My World Fell Down", σε ερμηνεία του Glen Campbell, το ακαταμάχητο "Hotel Indiscreet" και το "I'm Not Living Here", το απόκοσμο "Glass" και το πολύ καλό "Another Time".

Glass (1968)

Κλείνει με το πιό ανατριχιαστικό κομμάτι της ψυχεδέλειας που έγινε την περίοδο εκείνη, κατά την ταπεινή γνώμη μου, το "The Truth Is Not Real", το οποίο αντισταθμίζει άψογα την μουσική άρση του άλμπουμ. Εκεί που το Present Tense διαφέρει από το Begin είναι στην παραγωγή του, που είναι λιγότερο "διαστημική" και πειραματική, αν και πάντοτε πανέμορφη. Το γεγονός ότι ηχογραφήθηκε από διάφορα σχήματα σε διαφορετικούς χρόνους σημαίνει ότι ο ήχος του και ο τόνος ποικίλουν από τρακ σε τρακ, αλλά πάντα θα παραμένει ένα από τα καλύτερα pop LP εκείνης της περιόδου.

My World Fell Down (1968)

The Blue Marble (Together STT 1002, με 2 εσώφυλλα) 6/69

Το δεύτερο άλμπουμ που έγινε κάτω από τον τίτλο Sagittarius, εμφανίστηκε στην δισκογραφική του Gary Usher, Together και είναι μία περισσότερο σόλο προσπάθεια. Ανοίγει με μία ντελικάτη ερμηνεία του "In My Room" (που ο Usher έγραψε μαζί με τον Brian Wilson το 1963), τραγουδισμένο από τον Boettcher.

In My Room (1969)

Μετά από αυτό είναι πιό ανεβαστικό με άφθονο moog συνθεσάιζερ και δόσεις Pedal steel κιθάρας. Δεν σηκώνει βέβαια σύγκριση με το προκάτοχο άλμπουμ, το υλικό χάνει σε αμεσότητα και φάσμα ακουσμάτων, υπάρχουν πολύ πιό ελάχιστες φωνητικές αρμονίες και η αίσθηση είναι λίγο ψεύτικη. Λέγοντας αυτά, να πω ότι η παραγωγή και το τραγούδι είναι λαμπρά και συστήνεται σίγουρα σε λάτρεις του στυλ (αν και είναι μάλλον μικρό σε διάρκεια LP). Προσωπική μου επιλογή το ομώνυμο "Blue Marble", αλλά και το ονειρικό "I See In You", όπως και το "Will You Ever See Me?" με τα φωνητικά του Curt Boettcher.

Blue Marble (1969)

The Millennium

Begin (Columbia CS 9663, με εσώφυλλο) 8/68

To σεπτέτο συνδύασε θαυμάσιες φωνητικές αρμονίες με μελωδίες που σε αιχμαλωτίζουν άμεσα, ευφάνταστες συνθέσεις και τέλεια παραγωγή για να δημιουργήσει ένα από τα πιό φιλόδοξα και ικανοποιητικά pop άλμπουμ της δεκαετίας του '60. Τα στοιχεία έχουν τέλεια συνοχή, με την έννοια ότι ο ήχος ποτέ δεν "πήζει" ή υπερβάλλει και το γράψιμό τους (συνεισφέρουν και οι επτά) ποικίλει αρκετά, για να συμπεριλάβει το proto-hip hop "Prelude", τα λαμπρά pop "To Claudia On Thursday", "5 A.M." και "It's You", τις "διαστημικές" μπαλάντες "The Island" και "There Is Nothing More To Say", το έντονο pop-rock "The Know-It-All" και ακόμα το ψυχεδελικό "Karmic Dream Sequence #1".

Prelude (1968)

 Κάποιες φορές lead και backing φωνητικά συνδυάζονται για να παράξουν στιγμές πραγματικά ιλιγγιώδους τελειότητας, όπως στο "To Claudia On Thursday" και στο "It's You". Kριτικοί κατηγόρησαν το άλμπουμ για ευκολία (με την έννοια της απλότητας, μέχρι το σημείο να γίνεται απρόσωπο), αλλά η τελειότητα είναι ό,τι χαρακτηρίζει το όλο πρότζεκτ. Λέγεται ότι είναι το πιό πολυέξοδο άλμπουμ που έχει κάνει η Columbia ποτέ και κάθε σεντ που ξοδεύτηκε φαίνεται να αξίζει. Ακούγοντας σε συγκεκριμένες στιγμές στο Begin για πρώτη φορά, σου δίνει το ίδιο περίεργο συναίσθημα του deja vu που έχεις όταν ακούς για πρώτη φορά το White Album. Ξέρεις ότι δεν το έχεις ακούσει ποτέ πριν, αλλά με κάποιο τρόπο ακούγεται παράξενα γνωστό, σαν ψήγματα από αυτό να έχουν ενσωματωθεί στο DNA σου από την γέννησή σου. Το κομμάτι που ανοίγει "Prelude" είναι ένα βασισμένο στα ντραμς instrumental που επηρεάζει το μεγαλειώδες "To Claudia On Thursday", ένα heavy αρμονικό κομμάτι, που μάλλον παράξενα θυμίζει αχνά (ή προφητεύει;) το "Octopus's Garden" (του Ringo που δεν εμφανίστηκε σε δίσκο μέχρι τον επόμενο χρόνο).

To Claudia On Thursday (1968)

Το επόμενο τρακ "I Just Want to Be Your Friend" είναι πρακτικά ένα φόντο για ένα τέλειο pop-sike τόνο. Είναι ασυνήθιστο, αλλά προσβάσιμο. Ανέμελο, αλλά εμποτισμένο με μία μοχθηρή, περιπαικτική αύρα. Το "I'm With You" σε πάει σε ένα αέρινο ταξίδι και το εξαιρετικό "The Island" είναι ένα υπνωτικό, μεταφυσικό μοιρολόι.

The Island (1968)

Η δεύτερη πλευρά δεν πείθει τόσο πολύ και αρχίζει με το "It's You", ένα τρακ που θα μπορούσε να βρίσκεται σε ένα δίσκο των Fleetwood Mac στα μέσα της δεκαετίας του '70. Υπάρχει δυνατή στήριξη για το moody "The Know It All" και το αυτο-περιγραφικό "Karmic Dream Sequence #1".

I Just Want to Be Your Friend (1968)

To Begin κλείνει με το Anthem, ένα μπαράζ από ηχητικά εφέ που σου υπενθυμίζουν απόλυτα ότι το άλμπουμ που μόλις άκουσες μπορεί να περιγραφεί ακριβώς μόνο σαν West Coast ψυχεδέλεια.

ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ